Meten van verzuilde politiek in media

Een digitale benadering van katholieke en sociaaldemocratische dagbladen, 1918-1967

Authors

  • Huub Wijfjes University of Groningen
  • Gerrit Voerman University of Groningen
  • Patrick Bos NL eScience Center

DOI:

https://doi.org/10.51769/bmgn-lchr.6916

Keywords:

Dutch History, Media History, Political History, Digital Humanities

Abstract

Sinds het einde van de vorige eeuw houden mediahistorici zich meer bezig met de manier waarop media-inhoud tot stand is gekomen en welke betekenis dat heeft gehad voor publieksgroepen en maatschappelijk-politieke realiteiten. In dit artikel wordt gepoogd deze benadering te combineren met digital history, aan de hand van het verzuilingsdebat en gebruik makend van de digitale krantencollectie van de Koninklijke Bibliotheek van Nederland. Enerzijds wordt onderzocht in hoeverre de veronderstelde ideologische gebondenheid van dagbladen in de jaren 1918-1967 zichtbaar wordt in de hoeveelheid kopij waarmee katholieke en sociaaldemocratische kranten over politiek hebben bericht en hoe verschillen daarin te verklaren zijn. Anderzijds wordt door het testen van kwantitatieve methoden uit de digital humanities geprobeerd een bijdrage te leveren aan digitale bronnenkritiek voor historisch onderzoek.

Since the end of the last century media historians have taken an interest in researching the origins and development of media content and its significance for audiences and socio-political realities. This article seeks to combine this approach with digital history. It does so by focusing on the pillarisation debate and by utilising the digital newspaper collection of the National Library of the Netherlands. On the one hand, this article investigates to what extent the ideological background of the Catholic and Social Democratic press is actually reflected in the number of newspaper articles reporting on politics written between 1918-1967, and how any differences can be explained. On the other hand, by testing quantitative methods from the digital humanities, the article attempts to contribute to digital source criticism for historical research.

Actualiteitsparagraaf

Hoe meet je een zuil?
Met digitale methoden de verzuiling te lijf

Groepsvorming op maatschappelijk niveau, zoals de hedendaagse ‘social media bubbles’, is van alle tijden. Voor Nederland was de verzuiling lange tijd kenmerkend. Identiteitsgevoelige gemeenschappen op religieuze en politieke basis organiseerden de samenleving en beheersten de politiek. Kunnen we meten wat de functie van media in zo’n zuil is, nu steeds meer digitale historische bronnen beschikbaar zijn? Huub Wijfjes, Gerrit Voerman en Patrick Bos bestudeerden voor BMGN 136:3 tientallen miljoenen gedigitaliseerde krantenartikelen uit de hoogtijdagen van de verzuiling, tussen 1918 en 1967. Met behulp van digital humanities methoden, gingen ze op zoek naar de veronderstelde zuilloyaliteit van kranten. Dat onderzoek spitste zich toe op de katholieke en socialistische zuilen. Met combinaties van zoekwoorden (woorden die relevant waren voor uitdrukken van ideologische, politieke, of organisatorische verbondenheid) werd de kranteninhoud statistisch geanalyseerd. Hieruit komt een beeld naar voren van de politieke strijd tussen katholieken en socialisten. Kranten waren er niet alleen voor bevestiging van de eigen identiteit, maar ook de bestrijding van de tegenstander. Opmerkelijk is dat ook de manier waarop die strijd door de twee zuilen gevoerd werd duidelijk te kwantificeren blijkt: door de socialisten vooral via politiek en ideologie, door de katholieken nadrukkelijk via brede sociaal-culturele inbedding in het dagelijks leven.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biographies

Huub Wijfjes, University of Groningen

Huub Wijfjes is universitair hoofddocent Journalistiek en Media aan de Rijksuniversiteit Groningen en sinds 2010 bijzonder hoogleraar Geschiedenis van Radio en Televisie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij publiceert met regelmaat over historische onderwerpen waarin de verhouding van pers, radio en televisie in relatie tot maatschappij, politiek en cultuur centraal staat. Hij schreef standaardwerken over de geschiedenis van de Nederlandse omroep (Omroep in Nederland. Vijfenzeventig jaar medium en maatschappij, 1919-1994, 1995) en de Nederlandse journalistiek (Journalistiek in Nederland, 1850-2000. Beroep, cultuur en organisatie, 2004). Momenteel werkt hij aan de voltooiing van een serie boeken over de cultuurgeschiedenis van mediaplatforms. In 2019 verschenen bij uitgeverij Boom Uitgevers Amsterdam delen over de krant en de radio. Het derde deel over de televisie wordt in september 2021 uitgebracht. E-mail: h.b.m.wijfjes@rug.nl.

Gerrit Voerman, University of Groningen

Gerrit Voerman is directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) en hoogleraar Ontwikkeling en functioneren van het Nederlandse en Europese partijstelsel aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij doet onderzoek naar en publiceert over (aspecten van) politieke partijen, zoals hun geschiedenis, organisatie en cultuur, kandidaatstelling, de interne toepassing van informatie- en communicatietechnologie, en partijfinanciering. Hij is redacteur van een reeks over de Nederlandse politieke partijen die door het DNPP en Boom Uitgevers Amsterdam wordt uitgegeven. Hierin zijn onder meer bundels verschenen over de VVD, GroenLinks, de ChristenUnie, het CDA, de PvdA en Geert Wilders. Een bundel over D66 verschijnt in oktober. Met Paul Lucardie schreef hij Populisten in de polder (Amsterdam 2012). Momenteel werkt hij aan een monografie over de SP, en met anderen aan een monografie over verkiezingscampagnes in Nederland sinds 1918. E-mail: g.voerman@rug.nl.

Patrick Bos, NL eScience Center

Patrick Bos is Research Software Engineer bij het Netherlands eScience Center te Amsterdam, een instituut dat digitale methoden en software ontwikkelt en toepast samen met wetenschappers in alle wetenschapsgebieden aan de Nederlandse universiteiten en onderzoeksinstellingen. Hij heeft vanuit die functie gewerkt met (kunst)historici, taalkundigen, archeologen, deeltjesfysici en vele anderen. Hij is gepromoveerd in de sterrenkunde met een onderzoek naar de grote-schaalstructuur van het heelal en de kosmologie, oftewel de natuurkundige wetten die het heelal als geheel beheersen. E-mail: p.bos@esciencecenter.nl.

Published

2021-09-30

How to Cite

Wijfjes, H., Voerman, G., & Bos, P. (2021). Meten van verzuilde politiek in media: Een digitale benadering van katholieke en sociaaldemocratische dagbladen, 1918-1967. BMGN - Low Countries Historical Review, 136(3), 61–91. https://doi.org/10.51769/bmgn-lchr.6916

Issue

Section

Articles