Tobi Dahmen (*1971) behoort tot een generatie tekenaars die de historische strip nieuwe invulling geeft. De Duitse stripmaker, die sinds 2008 in Utrecht woont, debuteerde met korte autobiografische strips. In de grafische roman Fahrradmod (2015, in het Nederlands verschenen als Fietsmod, 2018) vertelt hij over zijn jeugd in Duitsland en zijn fascinatie met Britse muziekculturen. In 2024 brak Dahmen door met het volumineuze Columbusstraße (verschenen als Columbusstraat in 2026).¹ Dit boek over de geschiedenis van zijn familie in Düsseldorf tijdens de Tweede Wereldoorlog belicht zowel het dagelijks leven als de persoonlijke keuzes van zijn familieleden rond de grote historische ontwikkelingen tijdens het nationaalsocialisme. Behalve de verwevenheid van micro- en macrogeschiedenis toont Dahmen hiermee, zoals hij in zijn getekende bijdrage aan dit forum van bmgn – Low Countries Historical Review verklaart, hoe ‘de Nazi-staat uiteindelijk bijna al zijn burgers medeverantwoordelijk heeft gemaakt.’²

In Columbusstraat verbindt Dahmen het persoonlijke en autobiografische met het historische. Waar grafische romans van Art Spiegelman en Marjane Satrapi (respectievelijk Maus en Persepolis)³ vooral gebaseerd zijn op persoonlijke ervaringen en ooggetuigenverslagen, baseert Dahmen zich voor zijn boek op archiefonderzoek en op persoonlijke documenten van familieleden: brieven, dagboeken en foto’s die hij citeert in zijn werk en inkadert in een uitgebreide historische verantwoording achter in het boek. In zijn gebruik van archiefmateriaal sluit het werk van Dahmen aan bij een recente ontwikkeling in de grafische roman, waarbij tekenaars zich niet enkel op eigen ervaringen baseren, maar ook getuigenissen van anderen, al dan niet vastgelegd in een archief, tot strip verwerken. De non-fictiestrip Irmina, waarin de Duitse striptekenaar Barbara Yelin een geschiedenis van collaboratie in beeld brengt, is hiervan een voorbeeld, evenals de strips gebaseerd op de getuigenissen van Holocaustoverlevenden verzameld in Het onvoorstelbare verbeeld, waaraan Dahmen een bijdrage leverde op basis van een getuigenis van de Belgische Holocaustoverlevende Simon Gronowski.⁴

Dit jaar publiceert Dahmen samen met de Syrische vluchteling Akram Al Saud, Al-Fazia’ الفظیع – the Horror: Surviving Syria’s Prisons over de terreur tijdens het Assad-regime in de Syrische gevangenissen en daarbuiten.⁵ Deze aangrijpende strip, gemaakt binnen het Canadese project ‘Survivor-Centred Visual Narratives’ waarin stripmakers, historici en genocideoverlevenden samenwerken, belicht een recent verleden en stelt impliciet de vraag naar de mogelijkheden en beperkingen van de strip als medium. In een passage, die Dahmen ook toont in zijn bijdrage aan dit forum, beeldt de tekenaar zichzelf af terwijl hij thuis met tape op de vloer de afmetingen van een Syrische cel aangeeft. Zo roept hij op invoelbare wijze de benauwend kleine omvang van de cel op, voor zichzelf en voor de lezers. Binnen het kader van plakband op de vloer is echter alleen een leegte te zien. Zo laat Dahmen tevens zien dat de strip, waarin verschillende kleine kaders elkaar opvolgen, een medium is waarin de lezer altijd gevraagd wordt om het eigen voorstellingsvermogen te gebruiken om ingekaderde tekeningen tot leven te brengen – óók in het geval van Al-Fazia’, waarin een situatie wordt opgeroepen die elke verbeelding te boven gaat. In de strip die Tobi Dahmen speciaal voor dit forum maakte, reflecteert hij op zijn werkwijze in dit medium.