50 jaar bmgn: omzien en vooruitkijken

In 2020 vierde de bmgn haar vijftigste verjaardag. Het Koninklijk Nederlands Historisch Genootschap, de eigenaar en uitgever van de bmgn, mocht 175 kaarsjes uitblazen. De coronacrisis beperkte de mogelijkheden om dit alles te vieren, maar als feestelijke afsluiting van beide jubilea brengt de bmgn dit speciale themanummer uit. Het knhg heeft de redactie gefêteerd door een luxe-uitgave van dit nummer mogelijk te maken. Maar uiteraard is dit feestelijke nummer vooral bedoeld als een geschenk aan de lezers, waarbij in dit geval ook alle leden van het knhg de papieren versie van het blad ontvangen.

De redactie zag in het jubileum een aanleiding om terug te blikken en vooruit te kijken. Waar tien jaar geleden een dubbeldik themanummer over de relevantie van de geschiedenis van Nederland verscheen, leek het ons nuttig om nu te reflecteren op de relevantie van de bmgn zelf voor de geschiedbeoefening van de Lage Landen, in verleden, heden en toekomst. Voor deze reflectie hebben wij betrokken buitenstaanders en een aantal oud-redactieleden uitgenodigd. Uiteindelijk bleek het onvermijdelijk dat ook de twee ‘oudste’ leden van de huidige redactie, Alicia Schrikker en Dirk Jan Wolffram, aan dit nummer bijdroegen.

De auteurs is gevraagd na te denken over de mate waarin de bmgn gezien kan worden als een traditioneel, ‘klassiek’ wetenschappelijk tijdschrift, ofwel ook, en misschien juist, als een platform voor geschiedwetenschappelijke vernieuwing. Kozen historici in Nederland en België voor de bmgn, of juist voor andere tijdschriften? We hebben de auteurs verzocht in hun bijdragen bovendien vooruit te blikken: welke rol zou het tijdschrift moeten spelen in de toekomst? In dit nummer beantwoorden we deze vragen via een kritische reflectie op de inhoud van de bmgn voor een zevental thema’s, en aan de hand van twee beschouwingen vanuit een Nederlands en Belgisch perspectief over de positie van de bmgn in het veld van de geschiedbeoefening in de Lage Landen in verleden, heden en toekomst.

De inhoud van de bmgn komt aan bod in een Forum met zeven bijdragen, van Nico Wouters, Agus Suwignyo, Alicia Schrikker en Susan Legêne, Els Witte, Karel Davids, Jan De Maeyer, Anne-Laure Van Bruaene en Dirk Jan Wolffram. Zij onderzochten achtereenvolgens hoe in de bmgn aandacht is besteed aan de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog, imperialisme en dekolonisatie, het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, de wetenschap, religie, de Tachtigjarige Oorlog, en politiek. De bijdragen behandelen de gedeelde geschiedenis van de Lage Landen, naast brede algemene onderwerpen en thema’s met een bijzondere geschiedenis in beide landen. De redactie had deze lijst graag aangevuld met thema’s als gendergeschiedenis die het gezicht van de bmgn eveneens in belangrijke mate bepalen. Helaas bleken bij de totstandkoming hiervan praktische omstandigheden in de weg te staan.

Al deze thema’s zijn in de Nederlandse en de Belgische historiografie regelmatig uiteenlopend benaderd. De auteurs is gevraagd te duiden wat er nu zo bijzonder is (of niet) aan de geschiedenis van de Lage Landen en waarin de historiografische tradities in Nederland en België verschillen, of juist sterk op elkaar lijken. Bestaat er wel zoiets als ‘de’ geschiedenis van de Lage Landen, voorbij de afzonderlijke geschiedenissen van Nederland en België? Ze deden dat aan de hand van de inhoud van de bmgn in de afgelopen vijftig jaar en de plaats van de bmgn in de bredere historiografische ontwikkelingen binnen hun thema.

Verleden, heden en toekomst van de bmgn worden belicht in twee elkaar aanvullende essays over de onderzoeks- en publicatietradities in Nederland en België zoals deze tot uitdrukking zijn gekomen in de bmgn. Dit Discussiedossier handelt dus over de wetenschappelijke identiteit van ons tijdschrift. Binnen de geesteswetenschappen in het algemeen, en het historisch werkveld in het bijzonder, bestaat veel debat over de toekomstige richting van de academische discipline geschiedenis. Het gaat hierbij om fondsenwerving en financiering van onderzoek, maar ook om kennisoverdracht en de relatie van de academie met het bredere publiek. De nadruk op open access publiceren, innovatie, internationalisering en interdisciplinariteit lijkt hierin bijzonder sturend. Hoewel deze discussies niet nieuw zijn, en ook eerder in de bmgn al zijn geadresseerd, lijken ze in de afgelopen jaren in hevigheid toegenomen.

Pieter Huistra en Bram Mellink belichten de bmgn vanuit de recente ontwikkelingen rond wetenschappelijke tijdschriften. Zij overschouwen daarbij het Nederlandse veld in relatie tot het Belgische, en kiezen er uitdrukkelijk voor om vooruit te kijken. Hun verkenningen staan in het teken van een geprononceerde visie op hoe de bmgn ook in de toekomst haar relevantie, niet alleen qua inhoud maar ook qua vorm, kan behouden. Marc Boone en Tom Verschaffel beschouwen de geschiedenis van de bmgn vanuit een Belgisch perspectief en concluderen daarbij dat de voorbije vijftig jaar met name auteurs, redactieleden en geschiedenis uit Nederlandstalig België aan bod zijn gekomen. Bij hen staan continuïteiten en breuken in de geschiedbeoefening over de Lage Landen centraal: wat is er gewonnen en verloren in de afgelopen vijftig jaar?

De redactie hoopt dat de negen bijdragen in dit nummer van toegevoegde waarde zijn voor de recente historiografische debatten. We zijn ervan overtuigd dat de bmgn de afgelopen vijftig jaar een belangrijk platform is geweest voor ontwikkelingen in de Nederlandse en Belgische geschiedbeoefening, en zien het als een opdracht om die vernieuwende rol ook in de toekomst te faciliteren door in vorm en inhoud nauw aan te sluiten bij de ontwikkelingen en de behoeften van de geschiedwetenschap en de gemeenschap van historici in de Lage Landen.

Onze grote dank gaat uit naar de auteurs van dit jubileumnummer en naar allen die dit bijzondere nummer mogelijk hebben gemaakt. De illustratoren Tonke Koppelaar, Lotte Dijkstra, Frippery, Max Philippi en Rosa Snijders hebben speciaal voor de verschillende bijdragen een bijzondere illustratie ontworpen, een zinnebeeld – in de beste klassieke traditie – van de inhoud van elk artikel. Lotte Dijkstra verzorgde de afbeelding voor het omslag dat zoals gebruikelijk door vormgever Hannah Roos werd ontworpen. knhg-directeur Antia Wiersma bedacht dit feestelijke illustratiebeleid voor het jubileumnummer en leidde het creatieve proces ook in goede banen. In dit nummer treft u ook kleurrijke grafieken aan die onder andere de veranderende verhouding tussen Belgische en Nederlandse auteurs in de bmgn, of de verschuivende aard en thematiek van de bijdragen in de voorbije vijftig jaar inzichtelijk maken. Deze grafieken zijn gebaseerd op de statistische inhoudsanalyse die voormalig redactie-assistent van de bmgn Nathan Looije van het bmgn-archief tussen 1970 tot 2020 heeft gemaakt, en dit in dienst van het Discussiedossier. In de online versie van het jubileumnummer vindt u deze grafieken naast elk artikel terug, in de gedrukte versie kan u ze in een apart katern bekijken.

Bij deze gelegenheid willen wij in het bijzonder onze grote waardering uitdrukken voor de niet-aflatende toewijding van managing editor Tessa Lobbes en redacteur Hans Spijker, die steeds met grote zorgvuldigheid de organisatie en eindredactie van de bmgn verzorgen, voor dit nummer gesteund door de redactie-assistenten Claire Morrison en Rayke van Lent.

De redactie van bmgn – Low Countries Historical Review:

danielle van den heuvel

maïka de keyzer

alicia schrikker

marnix beyen

frederik buylaert

idesbald goddeeris

pim huijnen

dirk jan wolffram